การทอผ้าไหมพื้นเมืองบ้านโคกหม้อ

การทอผ้าไหมพื้นเมืองบ้านโคกหม้อ

บนเส้นทางสายทัพทัน – สว่างอารมณ์ จากอำเภอทัพทันเป็นระยะทาง 8 กิโลเมตร  มีสามแยกให้เลี้ยวซ้ายไปตามเส้นทางหลวงสายไปตามเส้นทางหลวงสาย 3456  อีกราว  4 กิโลเมตร ซึ่งเป็นที่ตั้งของบ้านโคกหม้อ ตำบลโคกหม้อ อำเภอทัพทัน จังหวัดอุทัยธานี

ที่นี่คือแหล่งสืบสานงานทางด้านภูมิปัญญาด้านการทอผ้า  มีการแยกทำกิจกรรม เป็น  2  กลุ่มใหญ่  กลุ่มหนึ่งเน้นไปทางทอผ้าไหมพื้นเมือง และอีกกลุ่มหนึ่งเป็นการรวมกันถ้าผ้าโทเร หรือไหมประดิษฐ์ ทั้งสองแห่งนับเป็นแหล่งงานที่คนในพื้นที่ร่วมมือร่วมใจกันสร้างสรรค์ผลงานเพื่อที่จะสืบสานและสร้างรายได้เสริมให้แก่ครอบครัว

 

กลุ่มทอผ้าพื้นเมือง

กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบ้านโคกหม้อ  รวมตัวกันอยู่ข้างวัดโคกหม้อ โดยมีนางอรอนงค์  วิเศษศรี เป็นผู้นำ กลุ่มฯนี้มีสมาชิกรวมกันราว 57 ราย ผลิตภัณฑ์หลักเป็นการทอผ้าไหมพื้นเมืองที่ออกมาในรูปผ้าไหมผืน, ผ้าถุง, ผ้าตัดเสื้อ, หมอนขิด และหมอนขวาง

สมาชิกกลุ่มนี้หลายคนอยู่ในวัยสูงอายุที่ไม่ยอมให้สังขารมาทำลายความตั้งใจ  แม่เฒ่าหลายคนต่างถักทอสอดกระสวยพุ่งผ่านม่านที่ลากตรงผ่านตะกอสู่ฟืม  บางคนนั่งขิดตามลวดลายที่ตั้งใจรังสรรค์  ขณะที่บางคนเพลิดเพลินกับการกระแทกฟืมเข้าหาตัวเพื่อให้เส้นไหมเรียงตัวอย่างกระชับในผืนผ้า  และบางรายกำลังตั้งไม้ลายเพื่อช่วยยกดอกระหว่างทอตีนจก

งานทอผ้าไหมพื้นเมืองของกลุ่มนี้เน้นไปที่สิ่งของเครื่องใช้แบบโบราณ โดยเฉพาะ  “กี่” ที่ใช้เรียกว่า “กี่มือ” หรือ “กี่พื้นเมือง” เนื่องจากไม่มีรายกระสวย  และโครงกี่เป็นไปตามแบบโบราณขนานแท้

ผ้าไหมของที่นี่มีทั้งไหมพื้นและไหมมัดหมี่แต่ละผืนผู้ทำจะประณีตและบรรจงอย่างที่สุด แม่เฒ่าบางคนบอกว่าผ้าไหมเป็นของสูง ใยแต่ละเส้นล้วนมาจากชีวิตของไหม  การนำไหมมาทอจึงต้องทำอย่างดีที่สุดเพื่อให้คุ้มค่ากับชีวิตของไหม

 

จุดเด่นของผ้าไหมโคกหม้อ

ศิลปะการทอผ้าไหมของบ้านโคกหม้อ  มีจุดเด่นอยู่ 3 ลักษณะ  คือ  การทอแบบยกดอก  จกผ้า  และมัดหมี่

การทอผ้าแบบยกดอก  คือ  ทอเป็นฝ้ายยกธรรมดา ใช้เส้นพุ่งกับเส้นยืนคนละสี ทำให้ผ้าที่ออกมามีความสวยงามไปอีกแบบหนึ่ง  ลักษณะการทอจะเน้นไปที่ตระกอ  หากต้องการดอกเล็กก็ใช้ตะกอน้อย  และหากต้องการดอกใหญ่ก็ใช้ตะกอมาก

การทอผ้าจก โดยปกติการกอที่ใช้ตั้งแต่  8  ตะกอขึ้นไป ผู้ทอจะหลีกเลี่ยงความยุ่งยาก  และเปลี่ยนมาใช้วิธีจกแทนเพื่อความสะดวกและรวดเร็ว  แม้กระทั่งงานที่ออกมาก็ยังคงความประณีตไม่เปลี่ยนแปลง

การทอไหมมัดหมี่  งานผืนผ้าไหมของที่นี่จะเน้นไปที่การซื้อผ้าไหมสำเร็จ  แล้วนำมามัดและย้อมสีภายหลัง  การมัดและการย้อมสีนั้นจะเป็นไปตามที่ผู้ทำกำหนดจะ  ให้ลวดลายออกมาอย่างไร  ส่วนใหญ่เป็นลวดลายแบบเรขาคณิต  โดยมีแม่ลายหลัก  เช่น  ลายรูปนก  ลายต้นไม้  ลายกระหนก  และลายรูปสัตว์  เป็นต้น